Hoạt động thu gom rác thải diễn ra như thế nào ?

Trong phạm vi bài viết này sẽ đề cập tới rác thải sinh hoạt tại đô thị, bao gồm nguồn rác thải hữu cơ trong sinh hoạt như thức ăn thừa, vỏ hoa quả cho đến các loại rác thải có khả năng tái sử dụng, chuyển đổi thành vật liệu hoặc sản phẩm mới như vỏ chai thủy tinh, các sản phẩm từ nhựa. Nguồn phát thải của các loại rác thải sinh hoạt đến từ hoạt động sinh hoạt hàng ngày từ các hộ gia đình tới các hoạt động tại các địa điểm công cộng như cơ quan hành chính, trường học hay các địa điểm vui chơi, giải trí hoặc liên quan đến tâm linh, di tích lịch sử. Rác thải sinh hoạt tại hộ gia đình được thu gom lưu động thông qua xe đẩy gom rác bởi nhân viên vệ sinh môi trường đô thị, do môi trường đô thị tại Hà Nội có đặc điểm gồm các khu tập thể, dân cư đông đúc với hệ thống ngõ ngách dày đặc; tại các địa điểm công cộng như các cơ quan hành chính hay trường học có hệ thống tập kết rác và được thu gom theo khung giờ cố định. Tại những địa điểm vui chơi, giải trí hay các địa điểm liên quan đến di tích lịch sử, có tính linh thiêng, rác thải sinh hoạt được tập trung vào những thùng rác công cộng và được nhân viên đô thị thu gom hàng ngày theo khung giờ cố định trong ngày. Sau khi được thu gom từ những điểm phát thải trên, rác thải được tập kết và các xe cuốn ép rác do đơn vị môi trường đô thị vận chuyển từ các điểm tập kết trong nội đô rồi đưa tới các điểm xử lý rác thải ngoài đô thị.

Chuỗi thu gom rác thải đô thị trên thế giới diễn ra như thế nào ?

Trên thế giới, chuỗi thu gom rác thải sinh hoạt cũng bắt đầu với quy trình thu gom từ hộ gia đình, cùng với các địa điểm công cộng như văn phòng, trường học,... Tuy vậy, hiện nay đã có một số quốc gia ứng dụng khoa học công nghệ ở mức độ rộng rãi, phổ biến trong chuỗi thu gom rác thải. Bởi việc ứng dụng khoa học, công nghệ đã và đang dần trở thành xu thế trong mọi hoạt động của đô thị, trong đó có lộ trình thu gom rác thải. Quốc gia trên thế giới ứng dụng công nghệ tại một số công đoạn thu gom và phân loại rác thải mà Việt Nam có thể tham khảo tiêu biểu là Trung Quốc. Theo tư liệu được đăng tải vào ngày 12 tháng 02 năm 2026 trên báo Dân Trí, Trung Quốc đã áp dụng hình thức thu gom truyền thống kết hợp ứng dụng Trí tuệ Nhân tạo tại thành phố Thượng Hải vào năm 2024 để hỗ trợ người dân phân loại rác. Cũng theo ghi nhận trong bài viết trên báo Dân Trí, tại một số quận, các đơn vị thu gom rác triển khai lộ trình thu gom rác thông minh thông qua hình thức tin nhắn qua WeChat; thiết lập màn hình hiển thị tại các trạm tập kết rác thải di động theo từng loại rác thải khác nhau, giúp người dân nắm bắt được thời gian thu gom rác. Đơn vị thu gom rác nhận được thông tin về tình trạng rác thải theo thời gian thực, giúp giảm thời gian rác tồn đọng ngoài đường phố, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường tính bền vững môi trường.

Với mô hình Trung Quốc đang áp dụng, hoạt động thu gom rác thải tại Việt Nam ở đô thị lớn như ở Hà Nội có thể kết hợp giữa cách thức thu gom rác thải truyền thống kết hợp thông báo qua các ứng dụng như Zalo hỗ trợ người dân và đơn vị môi trường thu gom tại nơi cư trú, phía đơn vị môi trường đô thị cũng có thể nhận được thông báo về tình trạng rác thải giúp tối ưu lộ trình cho xe vận chuyển rác, giảm thời gian rác tồn đọng ở khu vực dân cư.

Doanh nghiệp nội địa với hoạt động thu gom rác thải

Hiện tại, các doanh nghiệp nội địa đã và đang tham gia vào trong chuỗi thu gom rác thải đô thị được chia nhỏ vào những phân khúc hoạt động như sau:

1, Thiết bị phục vụ lưu chứa, thu gom với thùng rác công nghệ do Công ty Cổ phần Công nghệ xanh Goda lắp đặt, thí điểm tại Hà Nội bắt đầu từ năm 2020 nhằm nâng cao nhận thức phân loại rác thải cho người dân và giúp công việc thu gom của công nhân vệ sinh môi trường thuận tiện hơn. Các sản phẩm thùng rác công nghệ được lắp pin năng lượng mặt trời phục vụ trên phần mái nhằm phát sáng cho phần bảng thông tin, quảng cáo trên thùng vào ban đêm. Phần thùng đựng rác được thiết kế gồm hai loại thùng từ cỡ lớn (240 lít) và cỡ nhỏ (80 lít), bao gồm hai bên thùng đựng riêng biệt rác tái chế và rác không tái chế. Các thùng rác công nghệ trên được lắp đặt tại các tuyến đường, tuyến phố cùng với các địa điểm công cộng như trường học, bệnh viện trong địa bàn thành phố Hà Nội. Các thùng rác công nghệ được triển khai nhằm khuyến khích người dân nâng cao nhận thức và hình thành thói quen phân loại rác thải.

Thùng rác công nghệ được lắp đặt tại Hà Nội (Nguồn: Báo Lao động “Hệ thống thùng rác công nghệ kết hợp quảng cáo - Một chủ trương đúng của TP Hà Nội” đăng tải ngày 18 tháng 08 năm 2021)

2, Phương tiện vận chuyển chuyên dụng phổ biến tại các đô thị lớn là xe tải có chức năng cuốn ép rác. Tại Hà Nội, các loại xe tải vận chuyển rác loại 3 tấn được Công ty TNHH Một thành viên Môi trường Đô thị Hà Nội (Urenco) đặt mua từ doanh nghiệp Hiệp Hòa. Các dòng xe vận tải cuốn ép rác trên do doanh nghiệp Hiệp Hòa lắp ráp, hoàn thiện và bàn giao theo thỏa thuận đã được ký kết với Công ty TNHH Một thành viên Môi trường Đô thị Hà Nội vào năm 2016, được doanh nghiệp công bố vào ngày 18 tháng 06 năm 2024. Theo giới thiệu từ doanh nghiệp, dòng xe vận chuyển cuốn ép rác 3 tấn được doanh nghiệp Hiệp Hòa thiết kế, bàn giao cho Urenco được kỳ vọng nâng cao hiệu suất làm việc của đội ngũ công nhân đô thị và ngăn ngừa phát thải chất lỏng rò rỉ từ rác thải ra môi trường.

Xe tải cuốn ép rác (Nguồn: Tạp chí Điện tử Công nghiệp và Môi trường “URENCO hiện đại hóa phương tiện vệ sinh môi trường: Bước chuyển công nghệ giảm phát thải đô thị” đăng tải ngày 22 tháng 12 năm 2025)

3, Giải pháp số hỗ trợ phân loại, quản lý rác thải được thực hiện thông qua dự án phân loại rác thải đô thị do doanh nghiệp xã hội mGreen cung cấp thông qua ứng dụng mang tên doanh nghiệp – mGreen. Ứng dụng hướng tới các hộ gia đình, người dân cùng với các đơn vị phụ trách thu gom rác thải sử dụng. Với dự án phân loại rác thải, doanh nghiệp tham gia phát triển ứng dụng, hợp tác với Nestle Việt Nam trong việc cung cấp các thùng đựng rác tái chế. Hoạt động đã được triển khai trong phạm vi trường học cho tới các khu đô thị tại Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội, nhằm hướng tới khuyến khích các em học sinh, cũng như bản thân hộ gia đình cùng người dân hình thành thói quen phân loại rác thải.

Dự án Phân loại rác thải đô thị mGreen hợp tác với Nestle Việt Nam triển khai trong phạm vi trường học (Nguồn: Website mGreen “Nestlé Việt Nam hỗ trợ mGreen thực hiện dự án thu gom, tái chế rác thải tại trường học và triển khai thùng phân loại rác thông minh tại trường học” đăng tải ngày 08 tháng 09 năm 2020)

Chuỗi thu gom rác thải đô thị: Điểm nghẽn và điều kiện triển khai

Trong chuỗi thu gom rác thải đô thị, không ít “điểm nghẽn” trong chuỗi thu gom còn tồn tại, đặt ra những bài toán mà doanh nghiệp thực sự cần giải quyết. Theo bài báo phản ánh từ Tạp chí điện tử Môi trường và Cuộc sống đăng tải ngày 06 tháng 07 năm 2021, sau gần một năm triển khai, mô hình vẫn phát sinh một số bất cập do ý thức về việc phân loại rác trước khi phát thải ở một bộ phận người dân chưa tốt. Bên cạnh đó, tình trạng của một số thùng rác đã xuống cấp, hư hỏng dẫn đến người dân phải vứt rác phía ngoài thùng và hình thành những “điểm tập kết” tự phát gây mất vệ sinh và mỹ quan đô thị. Cũng theo phản ánh được ghi nhận từ một người dân trong bài báo vào năm 2021 cho rằng, thiết kế của thùng rác chưa thực sự hợp lý bởi phần biển quảng cáo chiếm phần lớn, còn phần thùng đựng rác hơi bé để đáp ứng lượng rác phát thải hàng ngày.    

Doanh nghiệp xã hội mGreen trong quá trình triển khai dù đạt được một số kết quả nhất định, tuy nhiên theo như chia sẻ từ chị Trần Thị Thoa - người sáng lập dự án mGreen với Báo Đầu tư, đăng tải vào ngày 02 tháng 11 năm 2017, dự án tồn tại không ít vấn đề tồn đọng vào thời điểm đó bao gồm: Nguồn tài chính cho việc vận hành chủ yếu đến từ nguồn vốn tài trợ và xã hội hóa nên doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc phát triển. “Bài toán” tiếp theo đến từ việc làm thế nào để doanh nghiệp đạt được sự tin tưởng và đồng thuận với đơn vị thu gom môi trường đô thị với quy trình, cách thức thu gom. Hơn nữa, vấn đề tập kết rác thải sau thu gom cũng chưa đạt hiệu quả do lịch trình thu gom, tập kết rác không tương thích với thời gian hoạt động của xe tải trung chuyển rác trong khu vực nội thành, đặt ra câu hỏi làm thế nào để giữa doanh nghiệp và đơn vị thu gom có sự đồng thuận với nhau trong quy trình, cách thức và thời gian thu gom hợp lý.  

Cơ hội và khả năng hợp tác của doanh nghiệp

Từ những kết quả đạt được cũng như các khó khăn thực tế của doanh nghiệp trong chuỗi thu gom rác thải đô thị, có thể thấy để các mô hình thùng rác thông minh phát huy hiệu quả, đơn vị lắp đặt và đơn vị vệ sinh môi trường cần phối hợp chặt chẽ trong việc hướng dẫn người dân phân loại đúng quy cách và tăng cường công tác bảo trì định kỳ. Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể thiết kế thêm hướng dẫn phân loại rác tái chế và rác không tái chế, đi kèm việc tiến hành rà soát và khắc phục với những thùng rác đã hỏng.

Với dự án do doanh nghiệp xã hội mGreen triển khai, theo chia sẻ từ chị Thoa với báo Đầu tư được đăng tải vào ngày 02 tháng 11 năm 2017, doanh nghiệp đã nhận được sự quan tâm từ Ủy ban Nhân dân Thành phố Hà Nội, và được Ban Quản lý Vườn ươm doanh nghiệp CNTT đổi mới sáng tạo Hà Nội hỗ trợ. Cũng theo thông tin được ghi nhận từ bài phỏng vấn trên báo Đầu tư với chị Thoa vào năm 2017, dự án đã được triển khai thử nghiệm tại Hà Nội gồm tòa nhà Diamond Tower, Spark Nam Cường.

Các trường hợp trên cho thấy doanh nghiệp trong nước có thể tham gia chuỗi thu gom rác thải đô thị qua thiết bị lưu chứa, phương tiện chuyên dụng và giải pháp số hỗ trợ phân loại, thu gom. Những phản ánh trong các nguồn được dẫn cũng gợi mở rằng hiệu quả sử dụng cần được xem xét cùng thiết kế, bảo trì và cách phối hợp giữa các bên. Đây là những nội dung cần làm rõ khi lựa chọn hoặc phát triển giải pháp cho từng địa bàn.